Ortaçağ sonlarında, Hollanda’nın kuzeyinde usta bir ressam yaşamıştı.
Avrupa tarihinde önemli bir dönemdi. Kâşifler okyanuslarda yelken açmış yeni diyarlar arıyordu. Kolomb Amerika’yı keşfetti. Leonardo da Vinci, Mona Lisa’yı resmetti, Erasmus Deliliğe Övgü’yü yazdı. Yavaş ama emin adımlarla yeni bir dünya imgesi yaratılıyordu. Stratejik pozisyonu sayesinde ‘s-Hertogenbosch canlı bir ticaret şehrine dönüşüyordu. Öte yandan İspanyol engizisyonunun en sert dönemi yaşanıyordu. ‘s-Hertogenbosch’taki hayat Katoliklik ile iç içeydi; 16 kişiden 1’i din görevlisiydi. Şehre bakıldığında ilk olarak St. John’s Katedrali görülürdü.
Katedralin hemen ilerisindeki köşede bir aile atölyesi vardı. Hieronymus van Aken dünya çapında tanınan bir sanatçı olmasını sağlayacak becerilerini bu resim atölyesinde geliştirdi. Şöhreti şehrin duvarlarını aştığında, eserlerini yaşadığı şehre ithafen ‘Hieronymus Bosch’ olarak imzalayacaktı. Bu atölyede Bosch yüzlerce farklı hikâye barındıran, hayranlık uyandırıcı bir triptik resmetti. Tablonun ismini Zevk Bahçesi koydu.
Bosch Project

Bosch’un olgunluk döneminin zirvesini temsil eden Zevk Bahçesi, karmaşık ve olağanüstü ikonografisiyle cenneti, zevk dünyasını ve cehennemi anlatır. Her şeyin hareket halinde olduğu bu iddialı tablonun sol tarafında, gerçek ve hayal ürünü hayvanlarla dolu cennet vardır; burada İlk Günah işlenir ve sonra hikâye orta tarafta, zevk dünyasında, yani sahte cennette devam eder. İnsanların ruhunu tehdit eden tutkular, onlara sağdaki cehennemin kapılarını açar. Koyu bir Katolik olan Bosch, özünde Hıristiyan bir mesaj verir, ancak bunu kutsallıktan çok uzak imgelerle yapar. Şehvet dolu bir hayata karşı ahlakçı bir ders vermek yerine sanki halüsinatif bir uyarıda bulunur.

Madrid’deki Prado Müzesi‘nde bulunan devasa boyutlardaki (220cm x 390cm) Zevk Bahçesi‘ni dijital dünyada farklı yönleriyle keşfedebilirsiniz. Bir belgesel gibi hazırlanmış olan Bosch Project tabloyu yüksek çözünürlükte ve bir sanal tur eşliğinde sunuyor. Tabloda özgürce gezip Bosch’un dünyasının şaşırtıcı imgelerini kendiniz çözmeye çalışabilir, İngilizce açıklama metinlerini bir tur halinde veya karışık olarak okuyabilirsiniz.

Bosch VR adlı uygulama ise (iPhone, iPad, Android) bir balığın sırtında cennette üç boyutlu ve hareketli bir tura katılma imkânı tanıyor. Dünyevi zevkler ile cehennemi gezmek için 10 lira civarı bir ücret ödeyip bölümleri satın almak gerekiyor. Üç bölümde de balık belirli bir rotada ilerlerken telefon veya tableti sağa sola, aşağı yukarı hareket ettirerek Bosch’un canlanan fantastik dünyasını izleyebiliyorsunuz. Kutsallıktan uzak imgelerin bolluğu nedeniyle uygulamada yaş sınırı +17 olarak belirlenmiş.

 

 

Bosch VR uygulamasının “Dünyevi Zevkler” bölümünden bir ekran görüntüsü

Cennette fil ve zürafa gibi Bosch’un sadece hayvan fuarlarında görebileceği egzotik hayvanların yanı sıra, tek boynuzlu at gibi masalsı yaratıklar da vardır. Rönesans döneminde Avrupalıların görmeye pek alışık olmadığı siyahi insanlar da Bosch’un sahte cennetindedir. Tüm bu fantastik veya nadir görülen canlıları bir arada resmederek, Bosch’un Tanrı’nın mucizesini ve yarattıklarının çeşitliliğini övdüğü düşünülür.
Bosch Project

 

 

 

Belleğin derinlerine inen; yaşam ve yaratılış simgelerini çarpıcı ve özgün bir üslupla betimleyen; fantastik öğeleri çekici renklerle birleştiren Bosch, 20. yüzyılda gerçeküstücülük akımının öncüsü olarak kabul edildi.

Bosch’un olduğu ileri sürülen 35-40 kadar resmin hepsi tarihsiz ve sadece yedi tanesi imzalı olduğundan, günümüze kalan yapıtlarının doğru bir kronolojisi çıkarılamıyor. Büyükbabası ve babası da başarılı birer ressam olan Bosch’un koyu bir Katolik olması dışında gençliğine dair çok az detay biliniyor. Doğduğu şehirdeki Meryem Ana Kardeşlik Birliği listelerinde adına rastlanan Bosch, 1486’da insignis pictor (seçkin ressam) ilan ediliyor ve adı 1516’daki ölümüne kadar resmi kayıtlarda yer alıyor.

Karamsar ve katı bir ahlakçı olan Bosch, insan doğasının akılcılığına inanmıyordu. Vaaz niteliğindeki yapıtlarının gizemini çözmek için uğraşan sanat tarihçileri ve eleştirmenleri, bir dönem Bosch’un gizli mezheplerle ilişkisi olduğuna inanmıştı; yirminci yüzyılda ise Bosch soyut kavramları canlandıran ilk sanatçılar arasında kabul edildi. Bosch’un yapıtlarını tüm detaylarıyla aydınlatma çabaları halen devam ediyor.

 

Hieronymus Bosch, Zevk Bahçesi (Garden of Earthly Delights

Send this to friend